1 mei komitee logo
land van lage lonen
en onzeker werk 68-2.
platform economie

oude wijn in nieuwe zakken
In Nederland wordt door bedrijven en regering hoog opgegeven over duurzaamheid.
Maar voor de arbeidsverhoudingen geldt dat helemaal niet.


Met juridische slimmigheden worden arbeidsmigranten verlokt en vervolgens
schandelijk onderbetaald en misbruikt.
(68-1. uitbuiting arbeidsmigranten)
Uitkeringsgerechtigden worden onder dwang als loondrukker ingezet.
(61. bestaansminimum)
Met belastingvoordelen zijn velen verleid tot schijnzelfstandigheid.
(65. zzp misbruikt)
Na de verzelfstandigingen en privatiseringen houden voormalige overheidsbedrijven
het hoofd alleen boven water door te concurreren op arbeidsvoorwaarden.
(59. concurrentie op arbeidsvoorwaarden)
Loonmatiging is het nationale verdienmodel en staatsideologie.
(40-3. loonmatiging is het verdienmodel)
In een markt economie heeft alles een prijs, alleen de arbeid niet.


schijnzelfstandigheid
Vooral na 2014 werd Nederland overspoeld met uitzendbedrijven die zich voordoen als internet platform. Essentieel is dat er werk wordt aangeboden zonder arbeidsovereenkomst. Omdat het zou gaan om vrije ondernemers: zzp’ers dus.

Deze innovatie in de arbeidsverhoudingen dankzij de platform economie levert geen verbetering op voor werkenden. Integendeel: de uitbuiting van arbeid is verfijnd met innovatieve middelen.


zzp

Bij zzp’er denkt iedereen algauw aan vrije beroepen. Niets is minder waar.
Het gaat meestal om gewone werknemers, maar dan zonder rechten en daardoor goedkoper.
De meeste zzp’ers zijn schijnzelfstandigen, die voor hun hele inkomen afhankelijk zijn van dezelfde baas. (65. zzp misbruikt)

Van de bouw is bekend dat ongeveer 1/3e van de mensen in een zzp constructie werkt. Maar ook in ict, de zorg, en bij het onderwijs werkt de helft tot een kwart onder zulke voorwaarden.

Minder bekend is dat ongeveer ¾ miljoen banen in Nederland vervuld wordt door arbeidsmigranten die overwegend als gedetacheerd zelfstandige in een Cypriotische of andere buitenlandse zzp constructie zwaar onderbetaald te werk is gesteld.
(68-1. uitbuiting arbeidsmigranten)

Ook iedereen die via een platform werkt, doet dat volgens het platform als zzp’er.

In een zzp constructie draagt niemand premies voor de volksverzekeringen af. Dat verlaagt het uurloon voor vergelijkbaar werk alvast met 20% tot 30%. Terwijl aanspraak op AOW, ziektewet en bijstand blijft openstaan voor de uitgebuite werkenden in deze constructie. Zo parasiteren platforms op ons stelsel van sociale zekerheid en ondergraven het ook nog eens. (52. plundering volksverzekeringen)

De regering weigert domweg wetgeving in te voeren tegen deze roofbouw op het sociaal stelsel. Het rammelend systeem dat de belastingdienst hanteerde om vast te stellen of er wel of geen gezagsverhouding bestaat -dus afhankelijkheid van de zzp’er van een werkgever-, werd In 2016 vervangen door de DBA (deregulering beoordeling arbeidsrelatie). Onder druk van bedrijvenlobby VNO is die wet altijd een dode letter gebleven en nooit gehandhaafd. De in 2020 ingevoerde Wab (wet arbeidsmarkt in balans) stelt nog steeds geen minimum tarief voor zzp’ers vast. Daarmee is iedereen die werk aanneemt via een platform vogelvrij verklaard.


verkapte dienstbetrekking

Bedrijven en overheid huren mensen in op tijdelijk contract om zonder kosten weer makkelijk van ze af te komen. De bezorgdheid van werkgevers over het gebrek aan rechten voor tijdelijk ingehuurd personeel is dus slechts komedie.

De insteek van de Wab is dat niet werkgevers, maar de mensen met vast contract de flexwerkers en zzp’ers tekort doen, dus moeten inleveren. Zie maar:
 •   ontslagbescherming voor mensen met vast contract is afgebroken.
Tijdelijk werk heeft niet meer zekerheid gebracht:
 •   inplaats van 2 jaar mag een bedrijf nu 3 jaar achter elkaar een tijdelijk contract geven;
 •   geen minimumloon voor zzp’ers, ook niet in de schijnconstructies;
 •   bij platforms staan de werkenden op stukloon.

Na invoering van de Wab zijn de loonkosten in de payroll constructie licht verhoogd. Om toch hun loonkosten voordeel te behouden stappen werkgevers over op de zzp constructie: geen sociale premies, geen pensioenpremies, geen loonheffing, geen ontslagvergoeding.

Hiermee dalen de totale loonkosten nog verder. Dus zijn werkgevers -dat zijn bedrijven zowel als overheid- de enige winnaar. De tegen elkaar uitgespeelde werkenden mogen het onderling uitvechten.

conclusie:
platform economie ondergraaft ons sociaal stelsel


ontregeling
In een markteconomie heeft alles een prijs, alleen de arbeid niet. Platforms zoals Uber, Temper tot en met Part-up, afficheren zichzelf graag als innovatief en daarmee onontkoombaar vernieuwend. Inderdaad, sommige platforms betalen domweg onder het minimumloon. Grote buitenlandse partijen doen alsof ze niet eens weten wat een cao is.
Dat kan allemaal omdat de Nederlandse wetgeving een waaier van wel 28 verschillende arbeidsrelaties toelaat. Dat geeft een ondernemer ruime keuze om zich te vrijwaren van iedere verantwoordelijkheid voor personeel.
Anders gesteld: de regering weigert werkenden te beschermen die afhankelijk zijn van een werkverhouding. Ook al is dit voor het overgrote deel van bevolking van groot belang.


Enkele van de bekendste platforms uit de meer dan honderd in 2020:

Uber:   aanbieder taxi diensten en maaltijdbezorging,
Temper:   personeel voor hotels, detailhandel, schoonmaak, distributiecentra
Deliveroo:   maaltijdbezorger
Helpling:   schoonmaak
Werkspot:   bouw, klussen
Hlprs:   klusjes, huishoudelijk werk, schoonmaak
Zoofy:   bouw en verbouw
Jobner:   bouw, horeca, zorg, transport, schoonmaak
DesignCrow:   digi ontwerpers
Jellow:   biedt zzp’ers aan in alle soorten en maten
Part-up:   doet in verplegend personeel

Het enig vernieuwende aan platforms is dat in hun bedrijfsvoering digitale aansturing van mensen centraal staat. Hun concurrentie op prijs is een al heel oude strategie. Zij trekken klanten aan door onder de tot dan gebruikelijke kostprijs te duiken. Als bedrijf breken ze daarmee in op de bestaande marktverhoudingen in de bedrijfstak.

De lagere bedrijfskosten van platforms zijn alleen mogelijk door te snijden in de prijs voor de arbeid. En door het ondernemers risico te verleggen naar de aangestuurde werkers. Kortom, door roofbouw op arbeid met lagere uurlonen en slechtere arbeidsvoorwaarden.

Platforms ontregelen èn de bestaande verdienmodellen èn de rechten van werkenden.


zelfstandig

Het vrije ondernemerschap wordt onder de neo-liberale ideologie aangemoedigd als alleen zaligmakend. Zelfstandig zijn wordt verkocht als de grote vrijheid. Start-ups , beginnende ondernemers, worden zelfs vereerd als helden. Ook al gaat 80% binnen 2 jaar al weer over de kop.

Wie zich aanmeldt bij een platform heeft geen enkele keus. Die is gedwongen zich te verhuren tegen de prijs en voorwaarden die het platform stelt. Zo ook de arbeidsmigrant die in een detacheringsconstructie verhuurd wordt zonder enige invloed te hebben op de prijs voor zijn arbeid. Niks zelfstandig. Niks vrijheid.

Niet alle platforms zijn hetzelfde. Lichte variaties op het volgende basismodel komen voor:

      platforms sturen de werkenden op afstand aan: digitaal via app’jes;
      het platform bepaalt het tarief voor de klanten en doet de inning;
      houdt daarvan tot soms wel 30% provisie in;
      het platform rekent eenzijdig af met de aangestuurde uitvoerder;
      toewijzing, opdracht en indeling van het werk gebeuren centraal vanuit het kantoor;
      uitvoerders hebben zich te houden aan de door het platform opgelegde voorschriften
       naar hoe de opdrachten uitgevoerd dienen te worden, inclusief een sanctie systeem;
      algoritmes bepalen overtredingen en sturen het sanctie systeem aan;
      buiten het kantoor doet het platform geen enkele investering in bedrijfsmiddelen,
       de aangestuurde uitvoerders moeten de investeringen doen;
      het platform ontkent iedere verantwoordelijkheid als werkgever, stelt dat het uitsluitend
       gaat om bemiddeling tussen klanten en zelfstandige ondernemers die om een beetje werk
       verlegen zitten.

moderne slavernij
Platformwerkers kunnen niet onderhandelen over hun loon. Vaak ook niet over de werktijden, noch hoe hun werk wordt uitgevoerd. Ze kunnen geen aanspraak maken op een vast aantal uren, hebben geen werknemers verzekeringen en geen pensioen. Ze moeten maar afwachten hoeveel werk ze toegeschoven krijgen door het platform. Onzekerheid troef over hoe de dag wordt ingedeeld. Helemaal geen zekerheid over het inkomen, dus ook niet over wat er morgen nog wel of niet meer betaald kan worden. Dat gaat naar overleven van dag op dag.

De aangestuurde uitvoerders hebben nauwelijks tot geen invloed op het systeem dat hun leven beheerst. Ze zijn in een keurslijf gedouwd, vervreemd van menselijke arbeidsverhoudingen. Totale afhankelijkheid. Vernederd tot dag- en stukloners, die angstvallig hun mobiele oproepen volgen. Opgejaagd voor een habbekrats. Niks geen keuzes, ze hebben zich alleen te schikken, opdat het platform aan hen verdient. Deze platform zzp’ers zijn de onmondige moderne slaven.

voorbeelden

Helpling berekent 23% commissie op het uurloon en 32% bij eenmalige opdracht. Maximaal schiet er € 11,50 over. Als zelfstandig ondernemer kan de schoonmaker daarvan niet ook nog verzekeringen en pensioen betalen. Helpling: ‘Wij zijn slechts een prikbord’.

Uber stelt het tarief van de taxi chauffeur vast en houdt daarop 25% commissie in. Chauffeurs komen gemiddeld bij 50 uur per week uit op € 16,- per uur, waar alle leasekosten en het onderhoud van de auto nog af moeten, verdiensten komen uit beneden het minimumloon en ver onder de cao.

Uber manipuleert de chauffeurs: deelt eenzijdig de ritten toe; neemt meer chauffeurs aan dan noodzakelijk, zodat ook voltijd chauffeurs te weinig ritten krijgen toegedeeld om nog een boterham te verdienen en daardoor teveel uren op de weg zitten; controleert chauffeurs op klant beoordelingen en deelt sancties uit op basis van algoritmes. Na protest geen opdracht meer. Management Uber: ‘Ach, het gaat ook maar om een bijbaan’.

Temper rekent de opdrachtgever € 13,- per uur als minimumtarief, houdt daarvan als provisie € 3,- per uur in; doet de inning, uitbetaling en ziekmeldingen.
Temper: ‘Wij trekken alleen bijverdieners’.

Is het normaal dat een afwasser een zelfstandig ondernemer is?

het zijn geen vernieuwers
Al jaren hameren regering en bedrijven op hervorming van de arbeidsmarkt als absolute noodzaak. Met de innovatieve ingreep van platforms worden die laagst mogelijke kosten voor de arbeid behaald. De bestaande wetgeving maakt dit verdienmodel mogelijk. Ondersteund door belastingvoordelen die werkenden overhalen voor zichzelf te beginnen. Terwijl de meesten daarvan alleen hun arbeid kunnen aanbieden.

De door platforms aangestuurde werkenden krijgen het volle ondernemersrisico te dragen en houden nauwelijks rechten over. Dit is de loonflexibiliteit die beleggers en bedrijven altijd nastreven. Zo ook verwoord door hun cao fabriek AWVN, die al jaren pleit voor het geheel afschaffen van cao’s, te beginnen met de diverse arbeidsvoorwaarden. Uiteindelijk een loon afhankelijk van wat het bedrijf er voor over heeft. (40-3 loonmatiging is het verdienmodel)

Deze internetplatforms investeren zelf niets in de benodigde taxi’s, hotels, keukens, of personeel. Doen geen investeringen. Het kantoor is het enige en centrale bezit en het adressenbestand. Alleen inkopen en doorverkopen van arbeidsaanbod. Het zijn ordinaire handelaren in arbeid. Platforms concurreren niet op innovatie, maar uitsluitend op arbeidsvoorwaarden.


conclusie:
platforms zijn handelaren in arbeid
het verdienmodel is concurrentie op arbeidsvoorwaarden

sociale dumping
Voor beslissers en uitvoerders zijn lonen slechts een kostenpost die zo laag mogelijk moet worden gedrukt. Daarvoor staat in Nederland een veelheid aan arbeidsconstructies open. In 2015 was minister Henk Kamp zelfs van plan om UberPOP en Airbnb met een wetswijziging nog eens extra te faciliteren als innovators en omdat zij een publiek belang zouden dienen.

Al jaren huilen bedrijven lobby VNO en diverse ministers krokodillentranen over de grote verschillen in zekerheid tussen vast contract en andere arbeidsvormen. Geen illusie: steevast draait dit uit op weer verder aantasten van zekerheden binnen het vast contract. Terwijl flexwerkers er niet op vooruit gaan en schijnzelfstandigheid niet wordt ingeperkt.
De regering maakt uit zichzelf geen werk van wetgeving tegen uitbuiting van werkenden of oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden. Ze stapelt slechts nota’s zoals van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid en de commissie Borstlap.


arbeidsvoorwaarden uithollen

Zeevaart reders werd al in de 70er jaren vrijstelling verleend van het minimumloon, het afdragen van sociale premies en van sommige belastingen.

De arbeidsverhoudingen in de schoonmaak zijn traditioneel een grijsgebied. Schoonmaak- en thuiszorg bedrijven trekken bij voorkeur de meest kwetsbaren aan. Omdat zij zich geen protest kunnen veroorloven en dus makkelijk onderbetaald kunnen worden. Hetzelfde geldt voor migranten met weinig kennis van de Nederlandse taal en het arbeidsrecht.

De alfa hulpen in de thuiszorg moesten in de 80er jaren hun vast contract inleveren voor een oproep overeenkomsten zonder dienstverband.

Vanaf de 90er jaren gebruikten wegtransport bedrijven voor 1/3e van de ritten ‘eigen rijders’ om het ondernemers risico en de betaling van sociale premie uit te sparen. Twintig jaar later zijn vele vaste chauffeurs ingewisseld voor onderbetaalde Letten, Hongaren en Roemenen. (68-1. uitbuiting arbeidsmigranten)
Sinds begin deze eeuw nam bij bouwbedrijven het misbruik van schijnzelfstandigheid een hoge vlucht. (65. zzp misbruikt)

Bij de opkomst van pakketbezorging zijn bezorgers in onder aanneming ingezet, ver onder de cao voorwaarden. Postbezorgers Sandd en Selekt Mail ontdoken de cao met een ‘overeenkomst van opdracht’ à € 7,- per uur.

Na faillissementen door wanbeheer zijn vele thuiszorgorganisaties overgenomen door schoonmaakbedrijven bij loonsverlaging met 25% tot 30%. Personeel is voor de keus gesteld: of lager loon of ontslag. (59. concurr. op arbeidsvoorwaarden)

De laatste jaren doen platform bedrijven hun intrede, in constructies die zowel de cao als het minimumloon ontduiken.

Na het Akkoord van Wassenaar in 1982 hebben de opvolgende regeringen zich nooit ingezet voor een leefbaar inkomen voor werkenden. (13. schade Akkooord van Wassenaar)
De Participatiewet van 2012 is daar een voorbeeld van. Deze wet zet uitkeringsgerechtigden onder dwang als loondrukker in. (61 bestaansminimum)

Precies door niets te ondernemen tegen de uitholling van de bestaande arbeidsrechten laat de regering stilletjes -‘als vanzelf’- de lage lonen sector groeien. Met het toestaan van werkrelaties als schijnzelfstandige wordt steeds ruimere vrijstelling van sociale premies verleend. Wat in de toekomst weer gebruikt zal worden om ons sociaal stelsel als te duur af te schilderen. En dus verder af te bouwen.

Ons politiek-economisch en juridisch systeem is niet gericht op het beschermen van werkenden in hun arbeidsrelatie. Wèl op het exploiteren van mensen in het voordeel en welbevinden van beleggers. Dit is het onzeker toekomst perspektief voor een steeds groter deel van de bevolking. Allereerst voor jongeren, migranten, maatschappelijk vernederden en uitkeringsgerechtigden. Tenzij we hier iets tegen ondernemen.


conclusie:
regeringsbeleid is gericht op het verlagen van loonkosten,
schrappen in arbeidsvoorwaarden
ondermijnen van het sociaal stelsel

meer zekerheden in de arbeidsrelatie moet bevochten worden
door onszelf en met de vakbond

Platforms parasiteren op de meest kwetsbaren in onze samenleving. Ze maken misbruik van ons maatschappelijk stelsel zonder daar ook maar iets tegenover te stellen. De winst voor het platform is verlies voor onze gemeenschap.

platforms parasiteren altijd op de een of andere manier:

Picnic: doet wel investeringen, maar weigert chauffeurs de cao wegtransport
           heeft als rijke aandeelhouder de families
           Fentener, Hoyer, Van der Wal en De Rijcke
Airbnb: vangt van zowel de verhuurder als de toerist
Uber Eats: vreet restauranthouders uit
Takeaway, Just Eat: buiten de restauranthouder uit, die zelf moet bezorgen
           en niet buiten deze orderverzamelaars om kan
Booking.com: vangt van reiziger en hotel

conclusie:
platforms parasiteren op ons sociaal stelsel,
betalen tot ver onder het minimumloon,
ontduiken cao afspraken,
buiten jongeren, werkende armen en kwetsbaren uit

december 2020

De zzp constructie wordt ook gebruikt om de lonen van arbeidsmigranten laag te houden en terloops het sociaal stelsel uit te hollen, zie (68-1. uitbuiting arbeidsmigranten)

kleine logo 00-1